Kritiek op de Polyvagaaltheorie
Er is momenteel kritiek op de Polyvagaaltheorie (Verkuil, 2023). Ik wil daar graag op reflecteren voordat ik met jullie deze training start.
Stephen Porges (2017) heeft een theoretische beschrijving van het zenuwstelsel gemaakt. Deze theoretische beschrijving komt voort vanuit verschillende onderzoeken en observaties naar dieren en mensen in alle levensfasen. Hij gebruikt hiervoor algemene aanvaarde wetenschappelijke principes. Deze beschrijving werd omarmd door onder anderen Bessel van der Kolk (2016). Hij behandelde al jaren mensen met ernstige trauma’s meer lichaamsgericht. Hij merkte in de praktijk dat dit werkte. De theorie van Porges, gaf één verklaring aan de reden waarom het zou kunnen werken. Eén verklaring, niet alle, want Bessel van der Kolk en later ook Pat Ogden (2021) vanuit de sensorimotor psychotherapie en Janina Fisher (2017) gebruiken nog meer onderzoeken en theorieën om het effect van hun behandelingen te beschrijven of verklaren. Dep Dana (2019, 2020) en Peter Levine met de somatic experiencing (2011) hebben beide na de theorie van Porges een behandeling daaromheen ontwikkeld en blijven dus ook vooral bij dit ene verklaringsmodel.
Er zijn wetenschappers die de Polyvagaaltheorie uit elkaar gehaald hebben om hem te onderzoeken. Hiervoor hebben ze bepaalde principes vereenvoudigd, maar niet op een goede wijze verwoord. Hiermee zijn er bepaalde principes uit zijn verband gehaald en anders beschreven en uitgelegd. Deze vereenvoudiging van de principes konden ze niet met wetenschappelijk onderzoek bewijzen, waarna ze de Polyvagaaltheorie als geheel willen ontkrachten (PVI, 2023).
De behandelingen die voortkomen vanuit de polyvagaaltheorie en waar de polyvagaaltheorie een deel uit maakt zijn wel degelijk wetenschappelijk onderzocht en effectief bevonden.
Ik ben opgeleid door onder andere Pat Ogden en zie de Polyvagaaltheorie dus ook niet als ‘het enige’. Ons brein zit veel complexer in elkaar dan dat. Maar het is wel een verklaringsmodel waar mensen in behandeling zich vaak in herkennen.
Jim van Os (2018) zegt dat een behandeling het meeste kans van slagen heeft als er
- Een goede therapeutische relatie is.
- Een verklaringsmodel van de klachten.
- Een methode om tot verandering te komen.
Dat is ook hoe ik de polyvagaaltheorie gebruik. Microtracking kan aan de basis staan van een goede relatie. De polyvagaaltheorie is het verklaringsmodel en de oefeningen de methode om tot verandering te komen.
Hierbij gebruik ik wel somatische indicatoren. Ik zeg niet dat in een bepaalde fasen voor iedereen de somatische reacties hetzelfde zijn. Ik geef een menu aan mogelijke reacties en ga per persoon bekijken wat iemand daarvan ervaart. Het zorgt dus meer voor een taal, waardoor iemand in staat is de persoonlijke ervaring verfijnt te beschrijven.
Vervolgens bekijk ik welke oefeningen passen bij de beschreven somatische reacties en bekijken we ook daarin per persoon wat werkt. Het is geen ‘one size fits all’ aanpak, maar een manier om vanuit een veiliger kader het lijf meer te betrekken in de behandeling of begeleiding en daardoor de insteek holistische maakt.
Verschillende oefeningen vindt je ook terug in andere behandelingen, alleen betrek ik (en oefeningen vanuit de polyvagaaltheorie, sensorimotor psychotherpie, somatic experiencing) nadrukkelijker het lijf erbij. Hierdoor vinden mensen het vaak ook makkelijker om zaken te bespreken (er ontstaat enige afstand of defusie, waardoor het praten ‘over’ makkelijker is.)
Het schakelen tussen de verschillende modi (veilig/vecht-vlucht/shutdown) train ik, omdat dat zorgt dat iemand beter in staat is om te reageren als er iets triggert of als er stress is. Hierdoor ervaart iemand meer eigen regie in het leven.
Net zoals bij veel andere theorieën en bepaalde medicatie zijn er altijd verschillende wetenschappelijke onderzoeken die iets bewijzen en ontkrachten. De ontkrachting van de polyvagaaltheorie is gebaseerd op gedeelten die sterk vereenvoudigd en uit verband zijn gehaald.
Ik zie dat het werken met de Polyvagaaltheorie als aanvulling op bestaande interventies, behandelingen, richtlijnen zorgt voor meer grip en regie bij de persoon die ik zie in behandeling. Dit wordt bevestigd in onderzoeken en best practise based informatie van verschillende behandelaren (Ogden, 2021; Fisher, 2017; Kolk, 2016; Levine, 201; Sunseri, 2019). Hoe dat effect precies bereikt wordt is de volgende vraag en het antwoord daarop is waarschijnlijk een stuk complexer dan alleen deze theorie en ook een stuk complexer dan je goed in geïsoleerde onderzoeken kan meten. Alleen maakt dat weinig uit voor de klinische praktijk, want hoe lang hebben we EMDR gebruik, zonder dat we snapte hoe dit werkte? De theorie die we hierover in Nederland hebben, wordt nog niet wereldwijd geaccepteerd, terwijl er het Nederlandse EMDR protocol er wel op aangepast is en deze aanpassingen geaccepteerd worden in het werkveld. Ik gebruik de nieuwe protocollen van EMDR ook, omdat ik de relevantie zie in de klinische praktijk, net zoals ik ook de Polyvagaaltheorie graag gebruik.
Wil je de reactie van Porges zelf op de kritiek van de polyvagaal theorie lezen? Kijk dan op https://www.polyvagalinstitute.org/vagal-paradox en op https://www.polyvagalinstitute.org/_files/ugd/8e115b_f8f82f01065b41dc85e7698fd4f99818.pdf?index=true
2 Responses
Ik heb pancreatitis gehad. Alvleesklierontsteking. Dat is niet alleen ernstig maar ook iets wat niet zomaar gebeurd. Jaren aan onderzoeken hebben geleid tot niets. Artsen hebben nooit een conclusive oorzaak gevonden.
Ik heb geobserveerd dat het gebeurde toen veel intense en ongebruikelijke stressfactoren tegelijk gebeurden. Dat verteld mij instinctief dat het daardoor komt. Helemaal omdat ik weet dat ik een gevoelige lichaam heb. Mijn lichaam moest er op een of andere manier mee omgaan en tegelijk moest het alarm slaan. Al die stress is toen naar mijn alvleesklier gegaan met ontsteking tot gevolg.
1 ik heb het geobserveerd. 2 deze werking van het lichaam is normaal, en gebeurd heel vaak.
Omdat er nooit een andere oorzaak is gevonden door artsen, wordt mijn theorie niet ontkracht. Dus ik geloof in mijn theorie. Want ik heb het in de praktijk geobserveerd. Artsen hebben dit nooit geloofd. Maar dat is ook logisch want dit weten ze en begrijpen ze niet. En ze hebben een biased medische perspectief.
*Deze werking van het lichaam is normaal en gebeurd heel vaak. Een extreme voorbeeld is dat doodgaan van pijn/verdriet/schrik bestaat. Een veelvoorkomend voorbeeld is buikpijn bij stress. Voor zover ik het begrijp gaat polyvagaaltheorie hierover, en zegt hetzelfde.
Ja zo zie ik het ook, het lijf is enorm complex en daardoor heel moeilijk om alles goed genoeg uit elkaar te halen en dan hele kleine delen zo te testen. Maar net als u herkennen veel mensen zich wel degelijk in de gevolgen en in de verklaring en daarmee is het belangrijk om mee te nemen denk ik in behandeling, gelukkig schreef vorig jaar het EMDR magazine daar ook een mooi artikel over.